ميرزا حسن حسينى فسايى
1387
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
اين بلوك از « رونيز عليا » تا « نصير آباد » شيب كوه 11 فرسخ ، پهناى آن از « و اصل آباد » تا « ده دسته » 4 فرسخ . محدود است از جانب مشرق به بلوك داراب و از شمال به بلوك اصطهبانات و كربال و از مغرب به بلوك خفر و از جنوب به بلوك جهرم . نقشه شهرستان فسا كشت و زراعتش : گندم و جو و خشخاش و پنبه و ذرت « 1 » خوشه و كنجد و نخود و هندوانه و خربوزه « 2 » . هر حاصلى در هر جاى فارس خوب شود در اين بلوك بهتر گردد ، آبش از كاريزهاى شيرين گوارا ، جز ناحيه نوبندگان كه آبش از چشمه نهر حسن است و صحراى تنگ كرم كه آبش از قنب آتشكده و چهل چشمه است و صيفى اين دو جا بيشتر شلتوك باشد ، باغهاى نيكو در اين بلوك ساختهاند و در هر باغى درخت نخل و گردو ، اترج و زرد آلو ، گيلاس و نارنج و شليل و ترنج و انجير و انار و انگور و سيب و به و امرود ، بارور و تنومند شود ، چون كسى به باغى رود تفسير كل ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ « 3 » را بداند . حدائقش زده پهلو به هشت باغ بهشت * ز گونهگونه فواكه ، ز گونهگونه ثمار ز هر نهال برومندش آشكار ترنج * بسان گوى زنخ بر فراز قامت يار نهال ، گوى زرآورده بار ، از نارنج * حديقه ، كرده روان جوى سيم ، از انهار نسيم او ، همه دلكشتر از نسيم بهشت * هواى او ، همه خرمتر از هواى بهار ز لاله هر دمن اوست كوهى از ياقوت * ز سبزه هر چمن اوست كانى از زنگار ز بسكه زمزمهء سار خيزد از هامون ، * ز بسكه قهقهه كبك آيد از كهسار ،
--> ( 1 ) . در متن : ( زرت ) . ( 2 ) . ر ك : آتشكده ، مقاله آقاى على اكبر حكمت ( كشاورزى حوزه فسا ) ، ص 18 . ( 3 ) . زخرف ، آيه 71 : . . . آنچه نفوس را بر آن ميل و شهوت است و چشمها را شوق و لذت .